Novedades

Acequias de Mendoza: acequia junto a una calle arbolada del centro, con un colectivo de fondo

De acequias van Mendoza: wat ze zijn, waar ze vandaan komen en hoe je er veilig bij blijft

MAIPU BIKES · ACEQUIAS IN MENDOZA

De acequias van Mendoza: wat ze zijn, waar ze vandaan komen en hoe je er veilig bij blijft

De waterkanalen langs de straten zijn een van de eerste dingen die opvallen als je aankomt. We vertellen je hun geschiedenis, waar ze voor dienen en waarom je hun water niet drinkt.

Als het je eerste dag in Mendoza is, heb je het vast al gezien: langs veel straten loopt een open kanaal, soms met water, soms droog, bijna altijd onder een rij bomen. Dat zijn de acequias in Mendoza, en ze verklaren veel van wat je op je reis gaat zien: de schaduwrijke straten, de groene pleinen en de wijngaarden midden in een gebied dat zonder irrigatie woestijn zou zijn.

Bij Maipu Bikes ontvangen we sinds 2009 reizigers, en de vraag komt in alle talen terug: ‘Wat stroomt daar naast de straat?’ Deze gids is het uitgebreide antwoord, met geschiedenis, controleerbare feiten en een paar praktische tips voor als je er in de buurt fietst.

01 · WAT IS EEN ACEQUIA

Wat de acequias in Mendoza zijn en hoe ze werken

Een acequia is een klein, meestal open kanaal dat irrigatiewater aanvoert. In Mendoza maakt het deel uit van een netwerk dat op grootte is ingedeeld: het water komt uit de rivieren die van de Andes naar beneden stromen, loopt door grote kanalen, verdeelt zich over hijuelas (zijkanalen) en komt uiteindelijk in de acequias langs straten, boerderijen en wijngaarden.

Acequias in Mendoza: irrigatieschuiven bij een acequia in Maipú
Schuiven van een acequia in Maipú. Foto: paulus68 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Bijna alles werkt op zwaartekracht. Het terrein loopt zachtjes af van de bergen naar het oosten, en het water gebruikt die helling om op elk stuk zonder pompen verder te stromen.

Waarom is dit allemaal nodig? Omdat Mendoza een droge regio is: het regent weinig en de bomen in de stad zouden het met alleen regen niet redden. De groene gebieden die je gaat bezoeken zijn oases die door irrigatie zijn ontstaan en in stand worden gehouden.

02 · GESCHIEDENIS

Een geschiedenis die begint vóór de stad: de Huarpe

De acequias zijn niet door de Spanjaarden uitgevonden. Toen zij in 1561 aankwamen, lag er in de vallei waar nu Groot-Mendoza ligt al een netwerk van kanalen, aangelegd door de Huarpe, het inheemse volk van de regio, dat het gebruikte om gewassen te bevloeien en aan water te komen. Onderzoek van architect Jorge Ricardo Ponte (INCIHUSA-CONICET) reconstrueert dat precolumbiaanse systeem en hoe de kolonisten het overnamen en uitbreidden.

Aarden acequia met stromend water onder de bomen, zoals de eerste acequias in Mendoza
Een aarden acequia, vergelijkbaar met de eerste kanalen van de Huarpe.Foto: Ramiro SABATINI / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Eerlijk is eerlijk: in Mendoza hoor je vaak dat de Inca’s de Huarpe hielpen hun irrigatie te organiseren. Ponte wijst erop dat dat idee wijdverbreid is, maar dat er geen specifiek historisch document is dat het bewijst. Misschien is het zo gegaan; het is gewoon niet bewezen.

In de koloniale tijd groeide de stad mee met het water: de acequias bepaalden waar je kon wonen en verbouwen. Eeuwenlang leverden ze ook drinkwater. Dat veranderde eind 19e eeuw: na de cholera-epidemie van 1886-1887 begon Mendoza het drinkwater te scheiden van het netwerk van kanalen en acequias. Sindsdien is het water van de acequias alleen voor irrigatie.

03 · ACEQUIAS IN DE WERELD

De acequias van Mendoza en hun familie in de wereld

Mendoza is niet de enige plek met acequias, en het woord zelf heeft ook een geschiedenis. ‘Acequia’ kwam via het Arabisch in het Spaans terecht: in de huerta van Valencia, in Spanje, zijn termen als acequia (kanaal) en azud (sluis of kleine stuw) een erfenis van het irrigatiesysteem dat de Arabieren in de middeleeuwen ontwierpen.

Diezelfde huerta heeft een van de beroemdste irrigatie-instellingen ter wereld: het Watertribunaal van Valencia, dat elke donderdag in het openbaar bijeenkomt om geschillen over de verdeling van het water uit de acequias te beslechten. UNESCO riep het uit tot Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid in 2009.

Schilderij van het Watertribunaal van Valencia bijeen voor de kathedraal
Het Watertribunaal van Valencia, geschilderd door Bernardo Ferrándiz (1865). Wikimedia Commons, publiek domein.

Wat Mendoza bijzonder maakt, is de combinatie: een netwerk dat begon bij de inheemse volken, dat de Spanjaarden uitbreidden met hun eigen irrigatietraditie en dat nog altijd door de straten van een grote stad stroomt. Kom je uit een land waar kanalen ver van de stoep liggen, dan is het normaal dat je verrast bent.

04 · OASESTAD

Water, boom en acequia: waarom Mendoza zoveel schaduw heeft

De bomenrijke straten van Mendoza zijn geen toeval. Omdat het netwerk van acequias al langs de straten liep, kon men eind 19e en begin 20e eeuw bomen langs die straten planten en ze met dat water bevloeien. Het stedelijke bebossingsplan, dat in 1923 werd afgerond, liet een groot deel van de openbare bomen na die je vandaag ziet.

Bomenlaan in Maipú, bevloeid door de acequias in Mendoza
Bomenlaan in Maipú.

Daarom spreken ze in Mendoza over het drietal water–boom–acequia: als er één ontbreekt, lijden de andere twee. Vandaag staat het systeem voor echte uitdagingen: jaren van watercrisis, betonnen acequias die minder water in de bodem laten en afval dat mensen in de kanalen gooien. Verschillende universitaire studies vonden vervuilende stoffen in het irrigatiewater van de stadsbomen, en het onderwerp wordt in de provincie vaak besproken.

05 · WIE HET WATER VERDEELT

Wie het water beheert: Irrigación, inspecteurs en tomeros

In Mendoza heeft het irrigatiewater een eigen organisatie. Het Departamento General de Irrigación (DGI, kortweg ‘Irrigación’) is de provinciale instantie die het water beheert en de toewijzingen verdeelt. Het gaat terug op de Waterwet van 1884, en de provinciale grondwet van 1916 gaf het volledige autonomie.

Acequias in Mendoza langs een straat met bomen
Acequia en bomen in een straat in Mendoza. Foto: Veronica Johansen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

De gebruikers zelf organiseren zich in Inspecciones de Cauce(kanaalinspecties), die elk kanaal onderhouden en het water verdelen in irrigatiebeurten. De tomero is degene die de schuiven opent en sluit volgens die beurt. Daarom zie je soms een acequia die vol staat en een paar uur later droog is: er is niets kapot, de beurt is gewoon gewisseld.

Reis je in de winter? Tussen mei en augustus voert Irrigación de jaarlijkse wateronderbreking uit om de kanalen te reinigen en te herstellen, omdat de gewassen in die periode minder water nodig hebben. Veel acequias zijn dan droog of hebben heel weinig water. Het drinkwater in de huizen wordt daardoor niet afgesloten.

WieWat doet het
Departamento General de IrrigaciónProvinciale instantie die het water beheert en de toewijzingen verdeelt
Inspecciones de CauceDe georganiseerde gebruikers die elk kanaal onderhouden en de irrigatiebeurten vastleggen
TomeroOpent en sluit de schuiven volgens de beurt
Jaarlijkse onderbreking (mei tot augustus)Irrigación sluit het water af om de kanalen te reinigen en te herstellen
06 · OP DE WIJNROUTE

De acequias van Mendoza in Maipú en op de Wijnroute

Maipú is een gebied met een landbouw- en wijntraditie dat nu woonwijken, winkels, lanen, wijnhuizen en wijngaarden combineert. In dat gemengde landschap zijn de acequias nog goed zichtbaar: ze lopen langs straten, fietspaden en stoepen, stromen de boerderijen in en bevloeien wijngaarden en olijfgaarden.

Op de route zie je allerlei soorten acequias: sommige van aarde, andere met beton bekleed; sommige smal en ondiep, andere dieper, met bruggetjes naar de huizen. Veel hebben geen reling of bescherming, omdat ze bij het dagelijkse landschap horen. Goed om te weten voordat je gaat fietsen.

Wil je weten hoe de route in het algemeen is? In onze gids over veilig fietsen tussen wijnhuizen leggen we uit hoe fietspaden, verkeer en wijngaarden samengaan.

07 · GEEN DRINKWATER

Kun je het water van de acequias in Mendoza drinken? Nee

Ook al stroomt het soms helder en fris van de bergen naar beneden, het water van de acequias is geen drinkwater. Het is irrigatiewater: het gaat niet door een zuiveringsinstallatie en neemt onderweg van alles op, van aarde en bladeren tot afval dat mensen erin gooien. Studies van de Universidad Juan Agustín Maza naar het irrigatiewater van de stadsbomen vonden koolwaterstoffen en fecale colibacteriën.

Acequia in Mendoza met irrigatiewater naast de stoep in Godoy Cruz
Acequia met irrigatiewater in Godoy Cruz. Foto: Thialfi / Wikimedia Commons, publiek domein
  • Drink het niet en vul je fles niet bij een acequia.
  • Was daar je gezicht of handen niet, zeker niet als je een wondje hebt.
  • Ga er niet in om te zwemmen of je voeten af te koelen, ook al is het erg warm.
  • Vul je water bij met kraan- of flessenwater bij wijnhuizen, restaurants en winkels.
08 · VEILIGHEID

Zo blijf je veilig bij de acequias van Mendoza

In een acequia vallen gebeurt in Mendoza zo vaak dat het bijna een lokale grap is. Toen een toerist op sociale media klaagde dat hij er meteen na aankomst in was gevallen, antwoordden de mendocinos met humor dat ‘niemand die door Mendoza is gekomen aan een val is ontsnapt’. Meestal blijft het bij een schrik of een schaafwond, maar op de fiets, ’s nachts of tijdens onweer kan het ernstiger zijn.

Acequia tussen het fietspad en de stoep in een straat met bomen in Mendoza
Het fietspad loopt tussen de acequia en de straat: let op de randen.

Als je fietst

  • Houd afstand van de rand van het fietspad of de weg als er een acequia naast ligt.
  • Geniet van de wijngaarden, maar kijk naar de weg terwijl je fietst. Wil je foto’s maken, stop dan en stap af op een veilige plek.
  • Steek smalle bruggetjes langzaam over, of loop ernaast met je fiets aan de hand.
  • Stop niet vlak aan de rand van een acequia: bij het afstappen stap je makkelijk in het niets.

Te voet

  • Kijk bij het uitstappen uit een auto of taxi waar je je voet neerzet: de acequia ligt vaak vlak naast het portier.
  • ’s Nachts zijn sommige straten slecht verlicht: loop op de stoep en niet langs de rand.
  • Reis je met kinderen, houd ze dan dichtbij: een acequia met water is voor hen een echte verleiding.

Bij onweer: blijf uit de buurt. Naast irrigatie vangen de kanalen ook regenwater op, en bij een zomeronweer kunnen ze binnen enkele minuten met veel kracht vollopen. De lokale pers meldt ernstige valpartijen in zulke omstandigheden, zoals die van een fietser die in maart 2026 uit een kanaal werd gered. Steek acequias of kanalen met hoog water niet over, niet te voet en niet met de fiets. Bel in een noodgeval 911.

09 · CULTUUR VAN MENDOZA

Papieren bootjes en andere acequia-herinneringen

Voor veel mendocinos hoort de acequia bij hun jeugd. Als de beurt kwam en het water begon te stromen, vouwden kinderen papieren bootjes, lieten ze in de acequia los en renden over de stoep om te zien welke het verst kwam voordat hij onder een bruggetje verdween. Sommigen doen het nog steeds met hun kinderen.

Acequias komen ook voor in liedjes, gedichten en verhalen uit de regio Cuyo, en in het lesmateriaal waarmee de scholen in de provincie leren zuinig met water om te gaan. Voor een mendocino zijn ze geen gewone goot: ze zijn een erfenis van de Huarpe die nog elke dag werkt.

Dus als je iemand bladeren uit een acequia ziet vegen of ziet klagen over het afval dat anderen erin gooien, weet je nu waarom.

10 · VEELGESTELDE VRAGEN

Veelgestelde vragen over de acequias van Mendoza

Wat zijn de acequias in Mendoza?

Kleine irrigatiekanalen langs straten, boerderijen en wijngaarden. Ze maken deel uit van een netwerk dat water uit de bergrivieren naar het hele landbouwgebied en naar de bomen in de stad brengt.

Wie heeft de acequias gebouwd?

Het systeem begon bij de Huarpe, vóór de komst van de Spanjaarden in 1561. Later werd het in de koloniale tijd uitgebreid en in de 19e en 20e eeuw gemoderniseerd.

Is het water van de acequias drinkbaar?

Nee. Het is ongezuiverd irrigatiewater en kan vervuild zijn, ook als het schoon lijkt. Drink het niet en was je er niet mee.

Waarom staan sommige acequias droog?

Het water stroomt volgens irrigatiebeurten, dus een acequia kan op het ene moment vol staan en op het andere droog. Daarnaast is er tussen mei en augustus de jaarlijkse onderbreking om de kanalen te reinigen en te herstellen.

Zijn er acequias op de Wijnroute van Maipú?

Ja. Ze lopen langs straten, fietspaden en wijngaarden over de hele route. Daarom fiets je het best oplettend, weg van de rand, en stop je om foto’s te maken.

11 · BRONNEN

Geraadpleegde bronnen

Fiets tussen wijngaarden, olijfgaarden en acequias

Beide manieren om de Wijnroute van Maipú met ons te ontdekken zijn zonder gids: jij kiest het tempo, wij geven je de kaart en onze tips.

Self-Guided Wine Bike Tour

Verhuur zonder gids

Fiets, helm, kaart en pechhulp. Je kiest je stops binnen de route van Maipu Bikes en als er ergens gereserveerd moet worden, sturen we je de link. Proeverijen en maaltijden betaal je apart. Als je terugkomt, wacht de Free Malbec Wine Happy Hour op je.

Maipu Wine Bike Experience

Route met gecoördineerde reserveringen

Je volgt een route met vaste tijden en wij regelen de reserveringen: Trapiche, Entre Olivos, Viña El Cerno en een lunch met proeverijmenu bij Mevi. Fiets, helm en pechhulp inbegrepen. Tot slot de Free Malbec Wine Happy Hour.

Maipu Bikes
Geschreven door
Mario Cuello
Mede-eigenaar van Maipu Bikes, fietsverhuur sinds 2009
info@maipubikes.com

Compartir

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *